Bu köy Trabzon’un Çaykara ilçesine bağlı olup, 40°43'59.20"N enlem ve 40°15'27.08"E boylam noktası çevresinde bulunan bir köydür. İlçe merkezinin güneyinde yer alan bu köy, ilçeden yaklaşık olarak 4 km uzaklıkta bulunmaktadır.

 


Mahalleler
Köyün mahalleleri, Ağulos veya Lağulos (Işıklı), İfteron (Ayvalık), Kampos (Ovacık), Kapan (Kaban), Lemetos (Fındıklı), Vasilaç (Camicivarı), Panağulos (Serinsu), Potameya (Dere), Şersa (Şirin) gibidir.

 

Mezralar
Köyün mezraları ise, Harğbaşı, Hartsan, Kalusa, Kukulas, Spentami, Oksoti, Tsaluka ve Zerdabatsiha'dan oluşmaktadır.

 

Yaylalar
Yaylaları ise, Tsaxmut ve Likoraşi'dir.

 

 

TARİHÇE

Ğorğoras, eskiden birkaç büyük ve dağınık mahalleyi içeren “Paçan” adıyla Tahrir Defterlerine kaydolan köyün bir mahallesi durumundaydı. Ancak yine de, 1486 yılına ait Tahrir Defterlerinde adı ayrı olarak geçmektedir.

Bu köyün ilk sakinleri, Çaykara ilçesinin diğer köylerinde de olduğu gibi, Hristiyan Rumlardan oluşmaktaydı. Daha sonra bölgede bulunan diğer köylerle birlikte, aynı zaman dilimi içerisinde zorla Müslümanlaştırıldıkları, hem Osmanlı hemde Yunan kaynaklarından anlaşılmaktadır. Ayrıca, son zamanlarda ortaya çıkan bazı objektif Türk kaynaklarından da, Müslümanlaştırma faaliyetleri ile ilgili bilgilere ulaşmak mümkün olmaktadır. Bu yöndeki kaynaklara, Müslümanlaşma yöntemleriyle ilgili olarak, köylerdeki söylenceler de eklenebilir.

Bu köye ait Müslümanlaşmanın izlerini, aşağıda bulunan Osmanlı Tahrir Defterleri kayıtlarından alıntı tablolardan izleyebilmek mümkündür. Bu konuda nüfus hareketleri önemli verilerdir.

 

Yıl 1486

Köy adı

Hristiyan hane

Müslüman hane

Mücerred, dul, yamak, vb. birlikte toplam nüfus

Ğorğoras

48

0

249

1486 yılında Ğorğoras köyünde 48 hane (yaklaşık 249 kişi) yaşamakta ve bunların toplamı Hristiyan nüfustan oluşmakta olduğu görülmektedir.

 

Yıl 1515

Köy adı

Hristiyan hane

Müslüman hane

Mücerred, dul, yamak, vb. birlikte toplam nüfus

Ğorğoras

31

4

247

Bu tablodan, aradan geçen 29 yılda, yani 1515’e gelindiğinde, bu köyün nüfusunun 48 haneden 35 haneye düştüğü ve bu hanelerin 4’ünün Müslüman olduğu anlaşılmaktadır.

 

Yıl 1553

Köy adı

Hristiyan hane

Müslüman hane

Mücerred, dul, yamak, vb. birlikte toplam nüfus

Ğorğoras

60

0

378

Yukarıdaki tabloya göre, aradan geçen 38 yılda Ğorğoras köyü yine toparlanmayı başarmış, nüfusunu artırmış gözükmektedir. 1515 yılında 35 hane olan bu köy, 38 yılda 60 haneye çıkmıştır. Bu arada, bir önceki tabloda gözüken Müslüman 4 hane, ya eski dinine geri dönmüş veya köyü terk ettiği anlaşılmaktadır.

 

Yıl 1583 (Hasan Umur’a göre)

Köy adı

Hristiyan hane

Müslüman hane

Mücerred, dul, yamak, vb. birlikte toplam nüfus

Ğorğoras

83

9

460

Yukarıdaki tabloda, aradan geçen 30 yıllık bir zaman dilimi içerisinde, köyün nüfusu 60 haneden 92 haneye yükselmiş olduğu ve bu hanelerin 9’unun Müslüman hanelerden oluşmuş olduğu görülmektedir.

Daha sonraki yıllarda, yavaş yavaş Müslümanlaştırılan köyde, yeni dini kabul etmeyen hanelerin köyü terk etmek zorunda bırakıldıkları, bir sonraki tabloda açıkça görülecektir.

 

Yıl 1681

Köy adı

Hristiyan hane

Müslüman hane

Mücerred Nüfus

Toplam nüfus

Ğorğoras

0

22

 

110

Bu son tabloya göre, artık bu köyde hiç Hristiyan kalmamış, yeni dine geçmek istemeyenlerin de köyü terk etmeye zorlandıkları ve bu yüzden köyün nüfusunun önemli oranda düştüğü gözlenmektedir. Bir önceki tabloda 92 hane olarak gözüken Ğorğoras, yaklaşık yüz yıl sonra 22 haneye kadar düşmüştür.

 

Müslümanlığı bölgeye yaydığı iddia edilen zatlardan birisi olan Saçaklızade Osman adlı kişi ile ilgili verilen bilgiler de oldukça kısıtlı ve birçok muammayı da barındırmaktadır. Örneğin, Maraş İl Yıllığına göre bu zat 1484’te doğmuş, 1541 yılında ise ölmüştür. Yani henüz ölmüş olduğu yıllarda, Müslümanlaşma daha çok yeni başlamış olduğu görülmekle birlikte, bu zatın Kahramanmaraş’tan gelmiş olduğu da kesin değildir. Bazılarına göre, Of’tan Kahramanmaraş’a göç etmiş bir ailenin ferdi olarak, tekrar memleketine geri dönmüş ve burada İslâm’ı yaymaya çalışmıştır. Ancak Hasan Umur’a göre, Müslümanlığı bölgeye yayanın bu zat olmadığı, bu işi yapanların, Hristiyanlıktan Müslümanlığa dönen ve isim değiştirerek Süleyman, Murat ve İskender adını alan üç Paçanlı kişilerdir.

 

İster Saçaklızade Osman ister Süleyman, Murat ve İskender üçlüsü olsun, sonuçta iki üç kişinin aynı zaman dilimi içerisinde bütün Of ve civarı köylere ulaşması ve buralara İslâm’ı yaymaya çalışması mümkün değildir. Bu gibi muamma bilgiler, yapılan haksızlıkların, işkencelerin, öldürmelerin üzerini örtmek için ortaya atılan safsatalar olduğu anlaşılmaktadır. Zaten Tahrir Defterleri kayıtlarından, aynı anda, bütün köylerde bir baskın ve dayatma ve bunun sonucunda da bir nüfus hareketliliği yaşandığı açıkça ortaya çıkmaktadır.

 

Bölgeden göçe zorlanan bir ailenin mensubu olan Kandilaptis’in yazdığı “Ta Fitiana” kitabına göre; Müslümanlığı kabul etmedikleri için köylerini terk etmek zorunda bırakılan aileler veya kişiler, bütün diğer köylerden (Ğorğoras, Fotinos, Holayisa, Paçan, Okene, vb.) kovulanlarla birlikte yollara düşerek, neticede Gümüşhane’nin Şiran ilçesi civarında bir köy kurarak yerleşebilmişlerdir. O zamanlar bütünü Of’lu olarak bilinen bu aileler, kurdukları yeni köylerine, “Ofluların yeri” anlamına gelen “Ofitiananton” adını verdiler. Daha sonra kelime kısaltılarak deforme olmuş ve neticede “Fitiana” şeklini almıştır. Fitianalılar daha sonra kurdukları yeni köylerinden de Rusya taraflarına göç etmek zorunda kalmışlar. Orada bir süre barınabilen Fitianalılar (eski Çaykaralılar), netice itibarıyla Yunanistan’a son göçlerini gerçekleştirebilmişlerdir. Denebilir ki; bugün Yunanistan’da yaşayan Hristiyan Fitianalılar, bugünkü Müslüman Çaykaralılarla sadece etniste bağlamında değil, aynı zamanda aile bağlarına dayalı bir akrabalıkları mevcuttur.

 

 

Müslümanlığın tamamen kanıksanması

Müslümanlığa geçiş kayıtlarda görüldüğü gibi (1681) aynı tarihlerde gerçekleşmemiştir. Çaykara ve genel olarak Of civarı köylerde, Müslümanlık epey sonraları ve yelpaze şeklinde kanıksanabilmiştir. Buna örnek olarak; eski cami binaları veya cami kalıntılarıyla toplu Müslüman mezarlıklarının bulunmayışı verilebilir. Ayrıca, Pontos Arşivi’nin hazırladığı “Trabzon Kilisesi” adlı kitaba göre; Rusların Trabzon’u işgalleri sırasında (1916-1917), Trabzon Metropoliti Hrisanthos’u ziyaret eden 300 civarında Oflu bir heyet, kendileri ile birlikte bölgelerinin de Hristiyanlığa geri dönmeye hazır olduklarını bildirmiş, fakat Hrisanthos bunun için henüz zamanın gelmediğini kendilerine söyleyerek, onları geri çevirmiştir. Bundan da anlaşılacağı üzere, demek ki o zamana kadar İslâm dini, henüz toplumun tamamı tarafından kanıksanmamıştı.

Ayrıca Cumhuriyet öncesi, bütün Karadeniz’de yer yer cereyan eden ulusal direnişlere, Ofluların da katıldığı, bazı kayıtlardan anlaşılmaktadır. Örneğin Hasan Umur, Of Tarihi kitabının 8. sayfasında aynen şunları yazmaktadır; “Ve yine bu fermanlar tetkik edilirken, ibretle görülecektir ki; İmparatorluğun düşmesiyle, umumi ahlak da bozulmuş, saf ve temiz ahlaklı ve yüksek seciyeli eski kahraman ruhlu ecdadın yerlerini müfsit ruhlu çapulcular alıp, memleketi hercümerç içerisinde bırakmışlardır. Bunun neticesi olarak da, hilekâr müftiler, desisekâr imamlar, zalim ve gaddar hacılar, bazı şakiler ile beraber vatan evlatlarına karşı reva gördükleri zulümler, tüyler ürpertecek kadar fecidir”. Demek ki, Cumhuriyete kadar civarda yaşayan toplum, henüz ulusal bilincini de yitirmemişti. Zaten bu konuya yönelik Yunan kaynakları da mevcuttur.

 


Ğorğorastan bir görünüş - Resim: www.panoramio.com (Cemalettin Şen)

 

Ğorğoras kelimesinin etimolojisi

Bölge toponomisinin etimolojisine başlamadan önce, bölgede konuşulan Rumcanın etimolojik sistematiği hakkında biraz detay bilgi vermeye çalışayım. Çünkü her dilin, yaşadığı tarihsel süreç içerisinde, etkileşim durumuna ve etkilendiği dillere göre bir gelişim, değişim yaşar. Buna göre hangi kelimenin nasıl bir şekil alabileceği, ne gibi bir değişime uğrayabileceğini anlayabiliriz.

 

Özellikle Helence, Yunanca veya Rumca dili ile ilgili bilim dünyasının bildiği ve adına “Çitakismos” verdiği bir kelime değişimi durumu vardır. Bu değişim, “K, G, Ğ, T, TH, Z, S” harflerinin “C, Ç veya TS” harflerine dönüşmesidir. Ayrıca, yine bu sistematiğe göre, “X veya sert H” harfinin, sonuna “E veya İ” geldiği durumlarda bu harflerin “Ş” harfine dönüşmesi durumu vardır. Ayrıca Helence yer adları veya iki ve daha fazla kelimeden oluşan kelimelerde, kelimelerin başı ve sonundan daha çok sesliler kaybolur. Yukarıda verilen bilgilere örnek olarak önce harflerin “C, Ç ve TS” harflerine nasıl dönüştüğüne bakalım: “Kefali < Çefali=Kafa”, “Kisa < Çisa=Alakarga”, “Kison < Cişon=Sarmaşık”, “Keri < Çeri=Mum” vb. gibi örnekleri onlarca, hatta yüzlerce çoğaltabiliriz. Diğer Çitakismos durumu olan, harflerin “Ş” harfine dönüşmesine örnek olarak; “Xeri-Heri < Şeri, Exi-Ehi < Eşi, Trexi-Trehi < Treşi, vb.” verilebilir. Çitakismos’un içeriği bunlarla sınırlı değildir ancak yarattığı en önemli değişiklik bunlardır. Bu durumun örneklerini, aşağıdaki etimolojik verilerden de anlayacaksınız. Ayrıca, bütün sistematiği kullanarak varacağımız sonuçlar, her şeye ragmen doğru da olmayabilir. Burada, özellikle anlamlar ve anlamlarla ilgili olarak yerin özellikleri de dikkate alınmalıdır. Örneğin, engebeli arazinin adı “düzlük” gibi olursa, burada bir sorun var demektir. Ancak Rumca veya Helence toponomi sistematiğinde rastlanan ironik bir isimlendirme (bir anlamın tam tersi bir anlamla değiştirilmesi) mevcuttur. Örnek olarak Aksenos Pontos = Hırçın deniz (Karadeniz) için tam tersi, Efksinos Pontos = Uslu deniz ismi verilmiştir.

 

 

Kısaltmalar
Hel. = Helence, Pont. = Karadeniz Rumcası, Fars. = Farsça, Arap. = Arapça, bkz. = bakınız.
Not: kelimelerde kullanılan “X” harfi sert “H” harfine karşılıktır.

 

 

Ğorğoras (Γοργοράς)
1. Hel.: γοργό (ğorğo) + ρέας (reas) > γοργορέας (ğorğoreas) < γοργοράς (ğorğoras). Eril olarak telaffuz edilen ve iki kelimeden oluşmuş olan bu ismin, ikinci [r(e)as] kısmından /e/ ünlüsü düşmüştür.
Anlam: hızlı ırmak, hızlı dere. Şelale olarak da algılaanbilir. Köyün Türkçe adı da yaklaşık tercümeden ibaret olup, 'Eğridere' formunda değiştirilmiştir. Tercümeden esinlenerek yapılan isimlendirmeler, bölgede çok rastlanan bir durumdur.
Tercüme üzerinden (Eğri dere) kelimenin kökenine bakacak olursak, önümüze aşağıdaki gibi bir şekil çıkar:
2. Hel.: γορό (ğoro) + ρεάς (reas) > γορορεάς (ğororeas) > γοροράς (ğororas).
Anlam: eğri ırmak, eğri dere. Bu ikinci seçenekte kelimenin ortasına bir “ğ” harfi eklenmiş, yukarıdakisi gibi yine /e/ ünlüsü düşmüş gözükmektedir.
Eşişim: ğorğopotamos / Fthiotida / Yunanistan


Ğorğorastan bir görünüş - Resim: www.panoramio.com (Cemalettin Şen)

 

Mikrotoponimler

 

Ağulos, Lağulos (Αγούλος, Λάγουλος)
1. Ηel.: αγλάος (ağlaos) ağlaos < ağulos. Bu kelimeyi “lağulos” gibi telaffuz edenler olsa da, aslı Ağilos veya Ağulos gibidir. Biz yine de ikinci seçeneği de vermeye çalışalım.
2. Hel.: ήλιο + αγλάος (ilio + ağlaos) < ilağlaos < lağulos. Bu ikinci seçenekte kelimenin anlamına sadece güneş ekleniyor.
Anlam: 1. ışıklı, parlak, ışıldayan. 2. Güneşle ışıldayan. Zaten burası bir mahalle olup, adı da Türkçeye “Işıklı mahallesi” olarak çevrilmiştir.
Eşişim: ağleas / Selanik, Ağleas / Evosmos / Yunanistan

 

Hacaliklerthi (Χατζαλικλερθί)
Arap.: hacı + ali, Pont.: κλερθί (hacı + ali + klerthi) < hacaliklerthi.
Anlam: Hacı Ali’nin kızılağacı.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Harğbaşı (Χαργπασί)
Pont.: χάργι (Xarğı) + Türk.: başı < xarğbaşı < hargbaşı. Bazıları da bu ismi “harbaşı” olarak da kullanmakta ve yazmaktadır.
Anlam: hendek başı, hendeğin başlangıç noktası. Zaten burada bir su hendeği vardı ve çayırları sulamak için her defasında suyu açmak ve kapamak adına birisi görevlendirilirdi.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Ğurğulina (Γουργουλίνα)
Hel.: γοργό (ğorğo) + γούλα (ğula) > γοργογούλα (ğorğoğula). Kelime anlam olarak “hızlı boğaz”, yani hızlı yiyen anlamında olup, dişil kullanıldığında “γοργογούλενα (ğorğoğulena)” gibi bir form kazanır. Bu kelimenin dişil olduğu ve “o” telaffuzunun genelde “ou, u” telaffuzuna dönüştüğü göz önüne alınırsa, rahatlıkla “ğorğoğulena” nın ğurğulina olduğu anlaşılmaktadır.
Anlam: hızlı boğazı olan kadın, hızlı yiyen kadın.
Eşisim: Ğurğuletos Vasilios / Egeo / Akhea / Yunanistan. Bu isim, ğurğulina kelimesinin eril soyadı formudur. Sokak adı olarak kullanılmaktadır. Ğurğulina bölgesi, eskiden boğaz şeklinde ve keskin bir eğimle köye girişi sağlayan bir geçite sahip olduğundan da bu isim verilmiş olabilir. Bu durumda, “Eğri geçit” anlamı da taşıyabilir.

 

İfteron (Ιφτερόν)
Hel.: φτερόν (fteron) ve Türkçeleşmiş ağızla İfteron. Çünkü Türkçede, iki sessizle başlayan Helence kelimeler, genelde başlarına veya ortalarına bir sesli konarak telaffuz edilir. Fteri < İfteri, Smarida < İzmarit < Sparti < İsparta, vb. gibi. Bu, Türkçede iki sessizle başlayan kelimenin bulunmayışından kaynaklanmaktadır. Bu kelime, benzeri olan “Fteri” veya Türkçeleşmiş telaffuz haliyle “İfteri”, Helence “Φτέρη” kelimesiyle de ilgili olabilir.
Anlam: Kanat. Burası bir mahalle olup, adı sonradan “Ayvalık Mahallesi” olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Eşisim: Ftero / Atina merkez / Yunanistan

 

İspendam (Ισπεντάμ)
Hel.: σπένδαμνον (spendamnon) Karadeniz Rumcasında “σπεντάμι (spentami)”. Türkçeleşmiş ağızla “İspentam”. Burası bir mesire yeridir.
Anlam: Akçaağaç.
Eşisim: Sfentami / Pieria / Yunanistan

 

Kapan (Καπάν)
Hel.: κόπανος (kopanos), κοπάνη (kopani) < kapani.
Anlam: taş, kaya. Burası bir mahalle olup, adı “Kaban Mahallesi” olarak kalmıştır. Bu kelime Türkçeleşmiş telaffuz ve Türkçe yanlış yazım biçimiyle bazen Gaban, Kaban, vb. gibi yazılmakta olup, bazıları tarafından sırt kabanı gibi algılanarak, kelimenin Türkçe olduğu iddia edilmektedir. Halbuki Kaban (bir tür palto) dahi olsa, kelime Helencedir.
Eşisim: Kopanos / İmathia / Yunanistan, Kapaneos / Atina merkez / Yunanistan

 

Kalusa (Καλούσα)
Hel.: καλούσα (kalusa) < kalusa. Burası bir mesire yeridir.
Anlam: tellal kadın.
Eşisim: Kalusi / Akhea / Yunanistan

 

Kamenoraş (Καμενοράχ)
Hel.: καμένο + ράχη (kameno + raşi) < kamenoraşi < kamenoraş.
Anlam: yanık dağ.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Kampos (Κάμπος)
Hel.: κάμπος (kampos) < kampos.
Anlam: düzlük yer, düz tarla. Burası bir mahalle olup, sonradan adı “Ovacık Mahallesi” olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Eşisim: Kampos / Mesinia, Kampos / Fokida / Yunanistan. Bu isim çok genel bir isim olup, hem Karadeniz, hem genel olarak Anadolu ve Yunanistan coğrafyasında çokça kullanılmaktadır.

 

Kastan (Καστάν)
Hel.: κάστανο (kastano) < kastan.
Anlam: kestane.
Eşisim: Kastania / İmathia, Kastania / Karditsa / Yunanistan

 

Kastanpera (Καστανπέρα)
Hel.: κάστανο (kastano) + πέραν (peran) < kastanperan < kastanpera.
Anlam: kestanenin karşısı.
Eşisim: sadece kestane ile ilgili Yunanistan’da yüzlerce isim mevcuttur.

 

Katuna (Κατούνα)
Hel.: κατούνα (katuna) < katuna.
Anlam: küçük ev, baraka, askeri barınak, ufak mahalle.
Eşisim: Katuna / Etoloakarnania, Katuna / Lefkada, Katuni / Selanik Yunanistan

 

Kırma (Κιρμά)
Hel.: κρεμώ (kremo) fiilinden türeme çoğul < krema.
Anlam: uçurumlar.
Eşisim: Kremu / Kalithea / Atina, Kremu / Atina merkez / Yunanistan

 

Kontarkambo (Κονταρκάμπο)
Hel.: κοντάρι + κάμπος (kotari + kampos) < kontarokapos < kontarokampo.
Anlam: gönderin dikildiği düzlük.
Eşisim: Kontari / Kozani, Kontari / Lefkada / Yunanistan

 

Koronto (Κοροντό)
Hel.: κρυον + το (krion + oto) < krionoto < koronto. Buradaki “to” soneki, kelimeye Türkçede “serin-si, siyahım-sı, beyazım-sı, vb.” kelimelerde olduğu gibi özellik kazandırmaktadır.
Anlam: Serin yer. Zaten mahallenin adı da “Serinsu Mahallesi” olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Eşisim: Krioneri (Soğuksu anlamında), Doğu Attika / Atina, Krioneri / Selanik / Yunanistan

 

Kotakaban (Κοτακαπάν)
Hel.: κότα + κοπάνη (kota + kopani) < kotakapani < kotakapan.
Anlam: tavukların kayası veya lakap üzerinden Kotaların kayası.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Köhiya (Κοχία)
Hel.: κόγχη (koğxi). Kelimenin çoğulu olarak “koğhia” < köhiya gibi gelişmiştir.
Anlam: niş, dağ içinde yer alan kapalı ve güneş görmeyen alan, anlam genişlemesiyle sürekli ıslak kalan yer, rutubetli yer, vb.
Eşişim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Kukulas το νερό (Κουκούλας το νερό)
Hel.: κουκούλα + το + νερό (kukula + to + nero) < kukulas to nero. Birinci kelimenin sonundaki “S” eki, Türkçede “nın, nin” sonekidir. Burası bir mesire yeridir. Burada akan bir kaynak vardır ve çok lezzetli suyu olduğu söylenmektedir.
Anlam: tepeciğin suyu.
Eşisim: Kukula / Larisa, Kukuli / Yonanina, Kukuli / Patra, Kukuli / Atina / Yunanistan

 

Kusbiliyos (Κουσπήλιος)
Hel.: κώος + σπήλαιος (kos + spileos) < kuspilios.
Anlam: mahküm mağarası.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Kutrothero (Κουτρόθερο)
Hel.: κουτρίζο + θέρος (kutrizo + theros) < kutrotheros < kutrothero. Bu yer ismi, Vaxtanç ile Katoxori (Çaykara) arasında bulunan bölge için kullanılmaktadır. Bu ismin iki bileşeni olan “kutrizo” ile “theros, therizo” kelimeleri bölge Rumcasında güncel olarak kullanılmaktadırlar.
Anlam: kısa biçilmiş.
Eşişim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Lemetos (Λαιμετός)
Hel.: λαιμό + τός (lemo + tos) < lemotos < lemotos.
Anlam: boğazlı, boğazı olan yer. Burası bir mahalle olup, sonradan “Fındıklı Mahallesi” olarak Türkçe adlandırılmıştır.
Eşişim: Lemos / Florina, Lemos / Atina / Yunanistan

 

Likoraş (Λυκοράχ)
Hel.: (likos) (raşi) likoraş.
Anlam: Kurt dağı.
Eşisim: Likoraşi / Yoanina / Yunanistan

 

Mağlakampos (Μαγλάκαμπος)
Hel.: μεγάλο + κάμπος (meğalo + kampos) < meğalokampos < mağlakampos. Bu ismin telaffuzunda “mağakampos”, “makakampos”, vb. gibi formlara da rastlanmaktadır.
Anlam: büyük düzlük.
Eşisim: Meğalokampos / Drama / Yunanistan

 


Mağlakampostan bir görünüş - Resim: www.panoramio.com (Cemalettin Şen)

 

Marduraç (Μαρδουράτς)
Hel.: αμάρα + δουράκι (amara + douraki) < mardouraki. Of ve Çaykara civarı Rumcasındaki Çitakizmos özelliği (K harfinin TS, C veya Ç olma durumu) göz önüne alındığında ise, kelime “mardouraçi” olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu arada, Helence “μάρδος - mardos” avlu anlamına gelmektedir. Bu kelimeden türeme Rumca’da “mardaçi” diye bir kelime vardır. Bu, uzun ince ağaç gövdesine verilen isimdir. Karadeniz’de, uzun ince ağaç gövdeleriyle, evlerin yan ve alt kısımlarında ot kurutma yerleri yapılır. Bu kelime ilk defa M.S 234 yılında tarihçi İrodianos tarafından kullanılmış olup, orta çağlara kadar da farklı yazarlar tarafından kullanılmaya devam edilmiştir. Daha sonrasında ise bu kelimeyi kullanana rastlanmamıştır.
Anlam: uzun, ince ağaç gövdeleriyle oluşturulan kurutma avlusu. Marduraç denen bu bölge en çok güneş gören yer olduğundan, eskiden burası ot kurutma yeri olarak kullanılıyordu. Bu isim muhtemelen bu nedenle buraya verilmiştir.
Eşişim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Mesoraş (Μεσοράχ)
Hel.: μέσο + ράχη (meso + raşi) < mesoraşi < mesoraş.
Anlam: dağın orta yeri, yayla ile köyün ortası, yaylanın orta yeri.
Eşişim: Mesoraşi / Seres, Mesoraşi / Arkadia, Mesoraşi / Karditsa / Yunanistan

 

Niyaziyoraş (Νιγιαζιοράχ)
Fars., Hel.: niyazi + ράχη (niyazioraşi) < niyazoraş.
Anlam: Niyazi’nin ormanı, Niyazının dağ yamacı.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Okseyes (Οξέες)
Hel.: οξυά (oksia) kelimesinden türeme çoğul “oksies < oksees < okseyes”.
Anlam: gürgenler.
Eşisim: Oksias / Evia adası / Yunanistan

 

Oksoti (Οξοτή)
Hel.: οξυά (oksia) + -οτή (oti) < οξοτή (oksoti) < oksoti.
Anlam: gürgenlik.
Eşişim: sadece birinci kelime ile ilgili onlarca toponime rastlanmıştır. Oksea / İkaria / Yunanistan Karadeniz Helencesinde bolca rastlanan bir toponimdir.

 

Panağulos (Πανάγουλος)
Hel.: παν + αγλαίος (pan + ağlaios) < panağleos < panağulos. Bu kelimeye “panlağulos” olarak da rastlanmaktadır. Burada “ağulos veya lağulos” kelimesine sadece “pan” eklenmiştir. Anlam olarak üstü, yukarısı anlamındadır. Ağulos veya Lağulos için bkz. Ağulos maddesi!
Anlam: ışıklı mahallesinin üstü. Burası bir mahalle olup, sonradan adı “Serinsu Mahallesi” olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Eşişim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Peğadopulo (Πεγαδόπουλο)
Hel.: πηγάδι (peğadi) + πουλί (puli) < piğadopuli < peğadopuli ve nesnel haliyle < peğadopulo.
Anlam: ufak kaynak suyu.
Eşisim: sadece birinci kelime olan peğadi ile ilgili onlarca toponime rastlanmıştır. Aynı anlamı taşıyan (ufak kaynak) Piğadakia / Vula, Piğadakia / Lesvos, Piğada / Pireas / Yunanistan

 

Poro (Πόρο)
Hel.: πόρος (poros) < poro.
Anlam: kaynak.
Eşişim: Poros / Nisoi, Poros / Kefalonia, Poros / Lefkada, Poros / Ğrevena / Yunanistan

 

Potameya (Ποταμέα)
Hel.: ποτάμια (potamia) < potamea < potamia < potamiya.
Anlam: derelik. Burası bir mahalle olup, sonradan “Dere Mahallesi” olarak Türkçede adlandırılmıştır.
Eşişim: Potamia / Arkadya, Potamia / Evritania, Potamia / Larisa / Yunanistan

 

Sarbolitho (Σαρπόλιθο)
Hel.: σαρπός + λίθος (sarpos + lithos) < sarpolithos < sarpolitho.
Anlam: küp şeklinde kaya.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Siron (Σείρον)
Hel.: σίρον (siron) < siron.
Anlam: depolama yeri.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Spentam (Σπεντάμ)
Hel.: σφεντάμι (sfentami) < spentam.
Anlam: Akçaağaç.
Eşisim: Sfentami / Pieria / Yunanistan

 

Şahloman t’ orman (Σαχλομαν τ’ ορμάν)
Hel.: σάχλα ve bu kelimenin mastarı durumunda olan σάχλομαν + το, Türk.: + orman (sakhloman + to + orman) < sahlomantorman.
Anlam: ıslak orman, çamurlu orman.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 

Şersa (Χέρσα)
Hel.: χέρσα (xersa) < şersa.
Anlam: boş arazi. Burası bir mahalle olup, sonradan adı “Şirin Mahallesi” olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Eşisim: Şerso / Kilkis, Şersonos / Atina / Yunanistan

 

Tsaluka (Τσαλούκα)
Hel.: θάλλος + κα (thalos + ka) < thaloka < tsaluka. Burada “TH” tek harf olup zamanla sadece “T” ve Çitakismos ile birlikte “TS” şeklini alarak < tsaluka olarak deforme olmuştur. Bu kelime aynı zamanda Türkçeye “çalı” olarak girmiştir.
Anlam: dallardan oluşan demet.
Eşisim: Tsaliki / İmitos / Yunanistan

 

Tsaxmut (Τσαχμούτ)
Hel.: σαχλός (saxlos) + αμμούδα (amouda). Burada iki ismin bileşiminden dolayı kısalma mevcuttur ve bu Rumca birleşik kelimelerinde bir sistematiktir. Yani genel olarak rastlana bir durumdur. Genelde ilk kelimenin sonu ve ikinci kelimenin başından kırpılarak bir kelime ortaya çıkar. Buna göre ortaya çıkan kelime başta “saxmouda (X=sert H)” ve daha sonra da Çitakismos (K, S ve G’lerin zamanla TS, C veya Ç olma durumu) ile birlikte “Tsaxmut” halini almıştır.
Anlam: çamur, yumuşak kum, çamurlu toprak. Zaten yaylanın özelliği de bu etimolojinin sonuçlarına uygundur.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.


Tsaxmuttan bir görünüş - Resim: www.panoramio.com (Cemalettin Şen)

 

Tsişonoto (Τσισονοτό)
Hel.: (kison + oto) < kisonoto ve bölgede kullanılan Rumcanın Çitakizmos (K harfinin TS, C veya Ç harfine dönüşmesi) ile < Tsişonoto.
Anlam: Sarmaşık bitkisinin bolca bulunduğu yer.
Eşisim: Kisos / Mağnisia, Kisos / Rethimno / Yunanistan

 

Tufa (Τούφα)
Pont.: τούφα (tufa) < tufa.
Anlam: evin veya bir yerleşim yerinin üst kısmına verilen ad.
Eşisim: Toufa / Mesinia, Toufas / Trikala / Yunanistan

 

Vasilaç (Βασιλάτς)
Hel.: βασιλάκη (vasilaki) ve Of, Çaykara ve Sürmene bölgesi Rumcasında kullanılan Çitakismos (K harfinin bazı durumlarda Ç gibi telaffuz edilmesi) durumuna göre “vasilaçi” < vasilaç.
Anlam: ufak Vasili, Vasilcik. Bu kelime erkek ismi olarak kullanılmaktadır. Burası bir mahalle olup, sonradan “Camicivarı Mahallesi” olarak Türkçe isimlendirilmiştir.
Eşisim: Vasilaki / İleia, Vasilaki / Lakonia, Vasilaku / İğumenitsa / Yunanistan

 

Xartsan (Χαρτσάν)
Pont.: χάρτσιν (xartsin) < xartsan. Burada “X” harfi “KH” veya “CH” gibi telafuz edilmektedir. Burası bir mesire yeridir.
Anlam: herek, uzunca fasulye çubuğu.
Eşisim: Xartsiudi / Seres / Yunanistan

 

Zertapatsixa (Ζερταπάτσιχα)
Pont.: Zerta veya Serta (bir isim veya lakap olmalı) + πάτσιχα (patsiha) < zertapatsixa < zertapatsiha. Burası bir mesire yeridir.
Anlam: Zerta’nın barakası, Zertanın mesire evi.
Eşisim: Benzerine rastlanmamıştır.

 

Ziğoyira (Ζυγογύρα)
Hel.: ζυγός + γύρο (ziğos + yiro) < ziğoğiro < ziğoyira.
Anlam: çevresi eğimli, yuvarlak. Bu kelime aynı zamanda
Eşisim: Ziğos / Kavala, Ziğomali / Yoanina / Yunanistan

 

 

Yukarıda yaptığım çalışma sonucunda vardığım etimolojik sonuçların, Türkçe isimleri ve yer özellikleri ile de örtüştükleri görülmektedir. Bazı kelimelerin de zaten bölgede kullanılan Romeyika dili içerisinde yer aldıkları ve güncel olarak kullanıldıkları, en azından yöre diline vakıf olan herkes tarafından bilinmektedir. Ayrıca, Antik Helence ve Yeni Yunanca dillerine vakıf olan, bunlardan en azından birini bilen herkes, yapılan etimolojilerin doğruluklarını rahatlıkla anlayabilir.

 

Son olarak Ğorğoras köyünün “nam-ı diğer”ini, yani PAÇAN ismini ele alalım.

 

Paçan (Πατσάν)
Hel.: πατάνη (patani) < patan. Bu kelimenin “T” harfinde, yukarıdaki örneklerde olduğu gibi Çitakismos vardır. Böylece, kelime buna göre şekillenerek “Patsan” formunu almıştır. Kelimedeki “TS”bileşiğinin karşılığı Türkçede her zaman “Ç” gibidir. Kelimelerdeki “T” harflerinin tarihsel süreçte “TS, C, Ç veya nadiren S” harflerine dönüşmesine birkaç örnek daha ekleyeceksek, “Thalatta < Thalassa = Deniz”, “Titthos < Tsitsi = Meme”, “Tettiğks < Tzitzikas veya Cicikas = Çekirge”, vb. gibi örnekleri çoğaltmak mümkündür.
Anlam: genişçe kap, çanak.
Eşisim: yaklaşık formda isim olarak; Patsos / Rethimno, Patsides / İraklio / Yunanistan

 

 

Bilindiği üzere, “Paçan” ismiyle ilgili olarak yazan Türk Tarihçiler, bu ismin Peçeneklerle ilgili olduğunu iddia etmişlerdir. Bu nedenle, “Paçan” maddesi ile ilgili etimolojik verilerden emin olabilmek için, biraz da etrafındaki toponimleri inceleyelim. Bilindiği üzere, Paçan köyünün bir mahallesi durumunda olan ve en aşağıda, dere boyunca yayılan “Vahtanç” veya doğru telaffuz şekliyle “Vaxtanç” vardır. Şimdi bir de bu kelimeye bakalım.

 

Vahtanç (Βαχτάντς)
Hel.: βάχθει (vahthi) + αγγείο (angio) < vahtangio. Burada yine bölgede bolca rastlanan “G veya Ğ” harfinin “C veya Ç” harfine dönüşmesi durumuna göre, kelime doğal olarak “vahtanç” veya doğru telaffuz üzerinden yazacaksak “vaxtanç” olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu değişime (G veya Ğ harflerini C veya Ç harflerine dönüşmesi) yöreden bir iki örnek vereceksek, Arhancelos (Arhangelos), Eğrisu yaylasının adı olan Kancilopotamo (Kangelopotamo) veya tıpta kullanılan Angio’nun Ancio veya Anjiyoya dönüşmesi gibi örnekler verilebilir.
Anlam: çanağın dibi. Görüldüğü üzere, bu anlam, Paçan köyünün etimolojisini de doğrulamaktadır.
Eşisim: benzerine rastlanmamıştır.

 


Ğorğoras tarihi çeşmesinden bir görünüş - Resim: www.panoramio.com (Cemalettin Şen)

 

Not: Yukarıda verdiğim bilgiler, “Çaykara’nın Reel Tarihi” (bu başlık değişebilir!) adlı çalışmamdan bir alıntıdır. Verdiğim köy, mahalle, mevki ve mekân adları sadece birkaç örnek olup, bu köye ait toponominin tamamını kapsamamaktadır!

 

Ayrıca, zamanla bu içeriğin daha da genişletileceği, muhtemel hataların düzeltilebileceği ve verilen bilgilere kaynak gösterileceği durumu mevcuttur. Bu nedenle, izin alınmadan veya www.romeyika.com sitesine link verilmeden alınıp herhangi bir yerde yayınlanmaması, paylaşılmaması ve kullanılmaması rica olunur!

 

Teşekkürler
Büyük oranda derlemelerimi sağladığım bacımız, C. Kumkumoğlu'nun Ğorğorasta yaşayan kızkardeşine, derleme ve edit bölümüne yardımcı olan H. Türkseven'e ve etimolojik çalışmalarımda bana yardımcı olan Evgenia Dimakis Sgouridis, Marina Thesaloniki ve Houperin Asarcıklı'ya teşekkür ederim.

 

Hazırlayan: Vahit Tursun

Tarih: 06.09.2014