(ATAKÖY/ÇAYKARA/TRABZON)

Bu beldeye ait bazı toponim ve mikrotoponimler ve etimolojileri

Hazırlayan: Vahit Tursun
Derleyenler: Fatma Kama, Nevzat Çimen

Beldenin adı:

Şinek
Helence, σχοίνα+ίκα > ớοιναίκα [sxina+ika] > [şinéka] > [şinek] : Küçük düğüm.
Enlem, boylam: 40°41'58.31"N, 40°13'47.36"E
Eşisim: Schina, Papagou, 37°58'46.23"N, 23°47'55.42"E /Schinias, Marathona, 38° 9'11.67"N,24° 1'51.46"E/ Schinos, Korinth, 38° 2'29.91"N,23° 1'33.61"E, Atina, Yunanistan.
Açıklama: Benzer isimler Yunanistan’da epeycedir. Bu yer ismi, beldenin birkaç yolun kesiştiği kavşak noktada kurulmuş olduğundan verilmiş olmalıdır. Kelime Romeikada güncel olarak kullanılmaktadır.


Fotoğraf: Nevzat Çimen


Mikrotoponimler:

Akolosurdar
Helence, άκωλο+συρτάρι [ákolo+surtári] > [akolosurtár] : Taşınması zor herhangi bir şeyin sürüklenerek köye indirildiği hendek.
Açıklama: İsim, Şinek’te kütüklerin sürüklenerek taşındığı bir hendek olarak bilinir. İsmin oluştuğu kelimeler, Romeikada güncel olarak kullanılmaktadır.

 

Alonika
Helence, αλώνι+-κα [aloni+ika] > [alonika] : Küçük yuvarlak alan.
Eşisim:Alonakia (Çoğul isim), 40°18'24.56"N,21°40'13.64"E,Kozani / Alonia, 40°23'39.72"N, 22°32'21.50"E, Pieria / Alonaki, 38°57'19.23"N, 20°43'22.64"E, Preveza, Yunanistan.

 

Anapafter(ler)
Helence, ανάπαυτήριο [anapaftério]  : Dinlenme yeri, mezarlık. İsim, Türkçe ‘ler’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir. Klasik Helencede /η/ karakteri /e/ gibi telaffuz edilirdi.
Enlem, boylam: 40°41'51.16"N, 40°14'0.70"E
Eşisim: Anapaftiria, Kerkira, 39°47'0.78"N,19°53'9.63"E,Yunanistan / Anapaftiria, Perivolia, 34°49'20.65"N,33°35'50.88"E,Güney Kıbrıs.
Açıklama: Şinek’te bir şehitliğin ismidir.

 

Anapotamo
Helence, άνω+ποτάμι [ano+potami] > [anopótamo] : Yukarı dere.
Eşisim: Ano potamia,Evia/Ano potamia, Naksos, 37° 4'8.67"N, 25°26'57.38"E, / Ano potamia, Kilkis, 40°58'7.89"N, 22°55'38.06"E, Yunanistan.
Açıklama: Bu yer ismi köyün bir mahallesine aittir. Oluştuğu kelimeler güncel olarak Romeikada kullanılmaktadır.

 

Anpetro
Helence, άνω+πέτρος [áno+pétros] > [ánpetro] : yukarı Petro.
Açıklama: Yukarı Petro’nun evi veya mahallesi anlamında bu isim verilmiş olmalıdır. Mahalle Şinek beldesinin en üst mahallesidir.

 

Anemoraş
Helence, άνεμος+ράχη [amenos+raxi] > [anemoraşi] : rüzgârlı dağ/yamaç/tepe.
Eşisim: Anemoraşi, Arta, 39°18'43.92"N, 21° 4'48.86"E, Yunanistan.
Açıklama: Çok esintili bir yamaçtır.

 

Arkotrip
Helence, άρκτος+ τρύπα [arktos+tripa] > [arkotripa] : Ayı deliği. Klasik Helence “Arktos” isminin /t/ ünsüzü hem Çağdaş Yunanca hem de Romeikada düşmüştür.
Eşisim: Helence geleneksel toponomi sistematiği içerisinde “Arko : Ayı” ismiyle ilgili farklı toponomi varyasyonları mevcuttur. Romeikada “Arkofoli, Arkotopi : Ayı yuvası” gibi formları vardır. Yunanistan’da ise Arkudorema : Ayı ırmağı anlamında birkaç toponomi mevcuttur. Bunlar; Arkudorema, 39°42'44.15"N, 21°45'19.81"E, Plastiras / Arkudorema, 41°25'7.81"N, 24°25'28.87"E, vb. gibidir.

 

Feğmenos
Helence, φλεγμένος [fleğmenos] > [feğmenos] : Yanık, yanmış. Kelimeden /l/ ünsüzü düşmüş olmalıdır.
 

Fosia
Helence, φώσι+α, [fosi+a] > [fosia] : Işıklar.
Eşisim: Fos, 40°14'24.11"N, 22°35'14.65"E, Katerini, Yunanistan.

 

Holopis
Helence, χόλο+πίσω [cholo+piso] > [xolopis] : Xolo, Holo arkası. Holo : Çaykarada bir köy ismi.

 

Hoşontormi
Helence, χοớον+το+ορμί [hoşon+to+ormi] > [hoşontormi] : Hoşon’un (bir lakap olmalı) ırmağı.
Açıklama: Cerah ile Vartan yaylaları arasında kalan bir ırmağın adıdır.

 

İftorğota
Helence, φτέρη+ -ωτή [fteri+-oti] > [fteroti] > [fterğoti] : İfteri yatağı, İfteri otunun kümelendiği yer.
Eşisim: Fteroti, Halkidiki, Yunanistan. Enlem, boylam: 40°12'15.07"N, 23°45'44.69"E
Açıklama: Bu isim, Siros’un (Şahinkaya) bir mesiresine aittir. Şinekliler tarafından da bilinmekte, ayrıca Siros’ta (Şahinkaya) “Fterğoti” formunda bilinmekte ve yöre Romeikasında da güncel olarak kullanılmaktadır.

 

Kampo
Helence, κάμπος [kámpos] : düzlük, düz yer, düz çayır, düz tarla.
Eşisim: Kampos, 36°56'17.60"N, 22°12'9.79"E, Elis, Yunanistan.
Açıklama: Bu isim, Romeikada düzlük alan veya tarlalar için “kampo”, “kampos” formlarında kullanılan genel bir isimdir. Hemen hemen her köyde bu gibi bir mevki adına rastlanabilir.

 

Kapan
Helence, κοπάνι [kopani] : tokmak. Kelime Romeikada “kapani” şeklinde ve anlam genişlemesiyle büyük kayalar için kullanılmaktadır. Burası köyün bir mahallesidir.
Eşisim: Kapaneos(İsmin erilidir), 37°59'41.96"N, 23°43'0.28"E, Atina / Kopani, 39°28'35.18"N, 20°50'42.74"E, Yunanistan.

 

Kaşkaropeğado
Romeika, κουớκούρι + πηγάδι [kuşkúri+peğadi] > [kaşkaropeğado] : Suyu çekilmiş ırmak, susuz ırmak.

 

Kathistera(lar)
Helence, καθιστήρι [kathistéra] : Oturak, oturulan yer.İsim, Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Açıklama: Bu isim, Romeikada genel olarak oturma veya dinlenme yerleri için kullanılmaktadır. Romeika konuşabilen her köyün yayla yollarında bu isme rastlanabilir.

 

Katunas
Helence, κάτω+ν+ες[kató+n+es] > [katúnes] : Aşağıda, aşağıda kalan yerler.
Eşisim: Katuna, 38°46'52.89"N, 20°42'24.05"E, Lefkada / Katonos, 37°56'24.75"N, 23°45'3.74"E, İliopoli, Yunanistan.

 

Kiohi(lar)
Helence, κοχύλι [kochili], Orta Çağ Helencesi > κόγχη[koğxi], Romeika, [kiohi] : Salyangoz, Salyangoz kabuğunun iç bölümü, oyuk, yeryüzü oyuğu, bucak, köşe, köyün dışında kalan bölge, Anlam kaymasıyla "Kuytu, nemli yer".Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Açıklama: Romeikada genelde kuzey tarafında kalan yerler için isim olarak kullanılır.
Eşisim: kochili, 38°56'16.27"N, 23° 4'36.86"E, Neos Pirgos, Yunansitan.

 

Kopaleperan
Helence, κοπάλι [kopali] : tokmak + πέραν[peran] : karşı > [kopalepéran] : Kopal denilen yerin karşısı.
Açıklama: Kopal denilen yere, tokmakla kendirlerin yumuşatılması işlemi yapıldığından bu isim verilmiştir. Onun karşısına da “kopaleperan” ismi verilmiştir.

 

Kopso
Helence, κόψη [kópsi] : Kesici aletlerin ağzı, bir şeyin inceldiği yeri.
Eşisim: Kopsi, 39° 5'6.97"N, 21°43'27.01"E, Viniani / Kopseika, 38°57'54.80"N, 21°32'9.09"E, Evritania, Yunanistan.
Açıklama: Sivri bir tepeciğe konulmuş isimdir.

 

Koskor(lar)
Romeika, κουớκούρια [kuşkúria] : tezek, çürümek üzere olan odun, yakın odun, vb.Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Açıklama: Ot bitmeyen, verimsiz, taşlık, yeşilliği olmayan bir yer olduğundan bu isim verilmiştir.

 

Kukulis kayası
Latince, κουκούλι [kukuli] : Yığın.
Eşisim: Kukuli, 38°27'56.58"N, 23°35'53.15"E, Chalkida/ Kukuli, 39°52'17.98"N, 20°46'30.01"E, Yoaninon / Kukuli, 38°13'0.90"N, 21°45'6.02"E, Patra, Yunanistan.
Açıklama: Yığına benzer bir kayadır.

 

Kuni(lar)
Helence, κούνα[kuná], Romeikada ismin çoğulu > [kunia] : Salıncaklar.Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Eşisim: Kunina, 38°11'44.75"N, 22° 1'11.91"E, Achaias, Yunanistan.

 

Lemakom
Helence, λεμά+κώμης [lema+komis] > [lemakom] : mesire yerinin boğazları, daralan yerleri.
Eşisim: Lemos, 37°48'9.56"N, 23°46'13.84"E, Vulyağmeni, Atina /Lemos, 40°50'9.20"N, 21° 8'25.78"E, Florina, Yunanistan.

 

Listrat
Helence, δύο+ στράτα, [dio+strata] > [distrato] > [listrat] : İki yollu, iki sokaklı. Kelimede (D > L) dönüşümü yaşanmış olabilir.

 

Manaho deresi
Helence, μοναχός [monaχós] : yalnız + [dere] > manacho deresi : Yalnız dere.
Eşisim: Monachi, 36°45'35.14"N, 22°30'33.33"E, Sikia, Yunanistan.
Açıklama: Bu isimde, Matur Dağı’nda başka bir dere ismi de bulunmaktadır.

 

Matsital(luk)
Helence, μάτσο+ θάλος [matso+thalos] > [matsutal] : Bir tutam filiz. Romeikada “Matsitali, matsutali : Eğreltiotunun birkaç türüne verilen genel bir isim. Dolayısıyla toponimin anlamı : Eğreltiotunun kümelendiği yer.

 

Oksoti
Helence, οξυά+-ωτή [oksia+-oti] > [oksoti] : Doğu kayınının kümelendiği alanalan. Romeikada “oksea” ismi, Doğu kayını olarak güncel olarak kullanılmaktadır.
Eşisim: Oksia, 39°21'29.05"N, 21°35'45.93"E, Karditsa / Oksias, 38°29'21.33"N, 23°38'3.01"E, Khalkida / Oksia, 40°14'34.41"N, 20°49'8.71"E, Yoanina / Oksia, 40°36'37.27"N, 21°20'54.97"E,  Kastoria, Yunanistan.
Açıklama: Siros (Şahinkaya) mesirelerinden birinin ismidir.

 

Papukas mazira
Helence, πάππος [papos] + Arapça, mazra > papukas mazira : Dedenin mesiresi.

 

Peğadeya
Helence, πηγάδι+έα [peğaδi+éa] > [peğadhea] : Kaynak suyunun çıktığı yer.
Açıklama: Şinek mesiresinde ırmağın ismidir.
Eşisim: Piğadea, 35°30'27.24"N, 27°12'43.39"E, Karpathos / Piğadia, 37°24'55.40"N, 23°22'30.99"E, Arğolida / Yunanistan.

 

Pelekaniyos
Helence, πελεκάνος + -ιος [pelekanos+ios] > [pelekanios] : Pelikan yatağı,Pelikanların toplandığı yer.
Eşisim: Pelekanos, 35°18'4.27"N, 23°38'39.36"E,Girit/Pelekanos, 40°22'2.46"N, 21°27'56.35"E,Kozani,Yunanistan.

 

Perancepi(ler)
Helence, πέραν [péran] : Karşı, karşısı + κήπος[kipos] : Bahçe > [perançepi] : karşı bahçe.Türkçe ‘ler’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Açıklama: Şinek ile Harheş arasında kalan bir yerin ismidir.

 

Pobayeros
Helence, ποππίζω+αέρος > ποπαέρος [popizo+aeros] > [popayéros] : Rüzgar sesi, rüzgar ıslığı.

 

Raşi
Helence, ράχη [ráxi] > [raşi] : Dağ, dağ yamacı, yamaç, sırt, arka taraf.
Eşisim:Rachi, 38°42'52.34"N, 20°41'54.44"E, Lefkada / Rachi, 38° 8'49.39"N, 21°32'54.32"E / Rachi, 40°14'34.07"N, 22°21'33.67"E, Yunanistan.
Açıklama: Eğimli bir çayırın ismi olarak kullanılmaktadır. Romeika bilinen her köyde “dağ, yamaç”anlamlarındakullanılan geleneksel bir isimdir.

 

Serantos
Helence, ξηρά+άντος, [ksera+antos] > [serantos] : Kurumuş yer.
Açıklama: “Kseranter : Kurutma yeri” kelimesinin “Seranter” kelimesine dönüşmesi gibi bir dönüşüm yaşamıştır.

 

Sulen
Helence, σώλην [solin] > [sulen] : Boru, oluk. Kelime bölgede yer ismi olarak kullanılmaktadır. Kelime, Türkçede sadece deniz canlılarından birisi olan Sülen için kullanılmaktadır.

 

Şimaspeğad
Helence, χειμός [chimos] : bozuk hava, kış + πηγάδι[peğadi] : Su kaynağı > [şimospeğád] : Kışın akan veya ortaya çıkan kaynak.
Açıklama: Şinek mesirelerinden birinin ismidir.

 

Şoromil
Helence, χέρι+μήλος > χερόμηλος [şeri+milos] > [şerómilos] > [şerómil] : El değirmeni.
Eşisim: Cheromilos, 38°25'41.95"N, 24°11'1.96"E, Distos, Yunanistan.
Açıklama: Bir kayaya verilmiş isimdir.

 

Tranoçilad
Helence, τρανό+κοιλάδα [trano+kilada] > τρανοκοιλάδι[tranoçiládi] : Büyük vadi.

 

Tsarğa(lar)
Latince, τσάρκος [tsárkos] : Ahırlar.Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.
Eşisim: Tsağri, 35°22'4.70"N, 24°28'31.90"E, Rethimno, Yunanistan.
Açıklama: Şinek mesirelerinden birisidir.

 

Tsiyontormi
Romeika, τσίον+το+ορμί [tsion+to+ormi] > [tsiyontormi] : Çok az suyu bulunan ırmak.

 

Tsortsi(lar)
Romeika, τσόρτσι [tsórtsi] : Ufak su kaynağı.Türkçe ‘lar’ çoğul sonekiyle Türkçeye evirilmiştir.

 

Yakrop
Helence, δάκρι+όπο > δακρόπο [δákri+ópo] > [δakrópo] : Gözyaşı damlacığı.
Açıklama: Siros (Şahinkaya) mesirelerinden birinin ismidir ve isim “yakrop” değil, “δακρόπ, dhakrop” formunda kullanılmaktadır.

 

Zoğma
Helence, ζύγομα [ziğoma] : Eğim.
Eşisim: Ziğos (İsmin eril hali), 41° 0'58.50"N, 24°22'56.97"E, Kavala / Ziğomala, 38°22'18.59"N, 26° 7'37.98"E, Chios, Yunanistan.
Açıklama: Siros (Şahinkaya) mesirelerinden birisidir.

Not: Yukarıdaki çalışma "Karadeniz Yer Adları" adlı kitap çalışmasından alıntıdır. Maddelerde ileride değişiklik olabilir. İzinsiz alınamaz, kopyalanamaz ve isimsiz yayınlanamaz.